Landen met quota voor vrouwen in de top slaan gaten in glazen plafond

Anno 2019 is slechts 22% van de Nederlandse bedrijfsbestuurders vrouw, het streefpercentage van 30% is nog steeds niet gehaald. Quota blijken wel degelijk te helpen. Maar ook vrouwelijke topbestuurders, bijeen in Californië, zijn het nog niet eens over dat middel.

In Nederland groeit het aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven maar mondjesmaat en de VS scoren nauwelijks beter. De strategieën om meer vrouwen in de top te krijgen lopen uiteen. ‘To quota or not to quota.’ Dat is vijftien jaar nadat Noorwegen als eerste quota instelde nog steeds de belangrijkste vraag.Niet voor niets waren quota een belangrijk gespreksonderwerp tijdens het jaarcongres van Women Corporate Directors, vorige week, in San Jose in Californië. De internationale organisatie, die ook een Nederlandse afdeling kent, telt 2400 leden, overwegend commissarissen bij bedrijven. WCD ijvert al jaren voor meer en betere topposities voor vrouwen in besturen.


In het kort

  • Het aantal vrouwen in de top van bedrijven groeit maar langzaam.
  • De organisatie Women Corporate Directors ijvert voor meer topposities voor vrouwen.
  • Californië heeft een wet aangenomen die grote bedrijven verplicht een vrouw op te nemen in het bestuur.
  • Landen met quota voor vrouwen scoren beter dan landen zonder. Toch is er nog steeds huiver voor.

Twee vrouwen is het nieuwe normaal

Onder druk van grote beleggers als BlackRock, State Street en Vanguard komen momenteel overal vrouwen in besturen. Reden waarom Amerikaanse vrouwen zeggen dat het glazen plafond, de onzichtbare barrières waarop vrouwen op weg naar de top vastlopen, niet meer bestaat. Veel bedrijven hebben nu wel één vrouw in het bestuur, als dagelijks bestuurslid of als commissaris. In de VS is twee vrouwen inmiddels het nieuwe normaal en vrouwen bekleden steeds vaker belangrijke posten als chief financial officer of voorzitter van het ‘audit committee’. Tegelijkertijd blijft het vrijwel overal bij niet meer dan die twee vrouwen. Daarom nam Californië een jaar geleden als eerste staat in de VS een quotumwet aan: grote beursgenoteerde bedrijven zijn verplicht voor 2020 één vrouw in de raad van bestuur te hebben en in 2021 twee of drie. Een soortgelijke wet ligt nu in zeker vier andere Amerikaanse staten ter stemming op tafel.

Zeven jaar gestreden

Betsy Berkhemer, een pr-veterane en ceo van 2020 Women on Boards, is de grote gangmaker achter deze nieuwe vrouwenquotumwet. ‘Ik heb zeven jaar gestreden om dit voor elkaar te krijgen’, zegt ze met een blik die vermoeidheid en frustratie uitdrukt. ‘Alle in Californië gevestigde bedrijven die deel uitmaken van de Russell 3000-index moeten dit jaar één vrouwelijke bestuurder hebben. Eind 2021 minstens drie, behalve als de board maar zes leden telt, want God verhoede dat de helft uit vrouwen zou bestaan!’, zegt ze met een brede glimlach.

De Russell-index telt de 3000 grootste Amerikaanse beursgenoteerde bedrijven, gewogen naar marktwaarde. In Californië gaat het om 436 bedrijven, waarvan bij het aannemen van de wet pakweg een kwart nog geen vrouwelijke bestuurder had. ‘Dit betekent dat er dit jaar dus 184 vacatures voor vrouwen zijn, oplopend tot 1060 de komende twee jaar’, zo heeft Berkhemer berekend. ‘En die vacatures kunnen we prima vervullen.’ En daarna op naar de 50%-eis? ‘Nee’, zegt Berkhemer gedecideerd. ‘Eerst dit waarmaken.’ Over het opleggen van quota wordt nog altijd zeer uiteenlopend gedacht, zo bleek tijdens het congres. Hoewel de cijfers in het voordeel spreken van landen die wel een quotumregeling voor vrouwen in de top kennen. Noorwegen liep in 2003 voorop in Europa, met een 40%-eis, later gevolgd door Frankrijk, Spanje en IJsland en in 2016 sloot ook Duitsland aan. Italië koos voor een eis van 33%. Noorwegen en Frankrijk zijn volgens de laatste cijfers succesvol, ze zijn de 40% vrouwen in de top van besturen voorbij.

Nederland is soft en gaat langzaam

Nederland heeft gekozen voor een zachte regeling, die ook nog eens zacht wordt uitgevoerd. Het ‘streven’ was om in 2016 minstens 30% vrouwen in besturen te hebben als dagelijks bestuurder of als commissaris. Die 30% werd totaal niet waargemaakt, waarna 2020 als nieuwe streefdatum op tafel is gekomen. Bedrijven moeten jaarlijks melden wat ze ondernemen om op minimaal 30% uit te komen, maar papier blijkt geduldig. Nederland zit nu volgens de WCD op 22% vrouwelijke bestuurders.

Mylena Pierremont, een Française die al lange tijd in Amsterdam woont, was zeven jaar geleden mede-oprichter van de Nederlandse afdeling van WCD. Ze is onder andere commissaris bij het Zweedse Hilding Anders en het Spaanse Winche Redes Comerciales. Pierremont wil in Nederland geen strijd, of ‘public shaming’ van mannen die de voordelen van een divers samengesteld bestuur niet willen zien, iets waar de eerder genoemde Betsy Berkhemer in de VS niet voor terug zou deinzen. Praten met ceo’s, die overtuigen, en vooral gesprekken voeren met talentvolle vrouwen, dat is de lijn van Pierremont, en ‘frappez toujours’, blijven herhalen. Wat neemt ze van dit congres mee terug naar Nederland? ‘Ik ga nadrukkelijker met pensioenfondsen en verzekeraars praten of ze hun macht als grootaandeelhouders kunnen inzetten voor meer vrouwen in de top. Er zitten ook meerdere vrouwen in de top bij pensioenfondsen.’

Pierremont vindt de progressie in Nederland onvoldoende. Ze is wel een beetje jaloers op Zweden, bekende ze de zaal, dat zonder quota een heel eind komt omdat emancipatie daar tot in de haarvaten van de samenleving zit.

Aanbod van vrouwen groeit

Bedrijven met een divers samengesteld bestuur presteren beter, zegt Pierremont. ‘Vrouwen richten zich eerder tot alle “stakeholders”, niet alleen tot de aandeelhouders. Die keuze leidt tot betere resultaten, ook voor de aandeelhouders. Ze kijken ook anders tegen risico aan en ze hebben bijvoorbeeld vaak meer oog voor duurzaamheid.’ De commissaris is nog steeds geen voorstander van een opgelegd quotum, maar noemt de Nederlandse streefwet van 30% wel erg zacht. Ze ziet wel dat er steeds meer vrouwen in managementfuncties komen en dat is de pijplijn naar de top.De bezwaren tegen een vrouwenquotum zijn bekend. Zo zou positieve discriminatie van vrouwen niet per se de beste bestuurders opleveren en zouden er onvoldoende kundige vrouwen zijn. Die argumenten snijden geen hout, vindt WCD. Hoewel mannelijke bestuurders het quotum soms als trucje gebruiken, zo schetste een Zuid-Amerikaanse vrouw vorige week in de zaal. Ze benoemen twee onmondige vrouwen en kopen zo het quotum af. De twee vrouwen in het bestuur – als de vrouwen al tegen de rest durven in te gaan – vormen een minderheid en worden bij elke discussie of stemming ‘overmand’. Voldaan aan het quotum, probleem opgelost.


Tips om bestuurder/commissaris te worden

  • Laat je zien, ook op sociale bijeenkomsten van het bedrijf
  • Meld je bij een headhunter
  • Met een gedetailleerd cv en ‘boardbio’
  • Meld concrete resultaten in ‘boardbio’, maak je niet klein
  • Mijd lege woorden als synergie en samenwerken
  • Kies je sector en wordt er vrijwilliger
  • Wees bereid je 10 jaar te committeren als commissaris
  • Voorbereiding, voorbereiding, voorbereiding voor sollicitatie
  • Lees jaarverslagen en artikelen, ook over de sector
  • Luister naar ceo en cfo in gesprek met analisten/media
  • Spreek oud-commissarissen
  • Spreek de concurrentie
  • Onderzoek de cultuur van het bedrijf en het bestuur
  • Onderzoek vooraf of er (veel) ruzie is in het bestuur
  • Mijd bedrijven die failliet dreigen te gaan (tijdrovend)
  • Begin niet als commissaris bij een bank (tijdrovend)
  • Richt je bij sollicitatie op zittende vrouwen (zij besluiten over nieuwe vrouwen)
  • Heb (veel) geduld bij procedure eerste commissariaat
  • Afwijzing is niet het einde van de wereld, kan te maken hebben met unieke capaciteit die andere kandidaat wel heeft
  • Begin nooit over beloning (staat in jaarverslagen)
  • Let op risico’s: cyber, markt, product, privacy, geopolitiek, arbeidsmarkt
  • Vraag voor eerste vergadering subtiel naar dresscode en tafelschikking
  • Zorg voor goede ceo, transparante financiële verslaglegging en heldere strategie; rest is aan dagelijks bestuur
  • Neem alleen in crisis operationele taken op je
  • Kom in een of meer van deze drie commissies: audit, benoemingen, financiële compensatie
  • Kijk en denk ver vooruit bij vacatures commissaris- en commissieplaatsen; sorteer voor
  • Help vrouwen in het bedrijf omhoog en draag vrouwen voor voor bestuursfuncties
  • Netwerk, netwerk, netwerk
  • Stel open vragen, lok discussie uit
  • Blijf niet hangen in (financiële) details
  • Praat met allerlei mensen in het bedrijf

Bron: